ميرزا مهدي خان استر آبادى
مقدمهء مصحح 22
دره نادره ( تاريخ عصر نادرشاه ) ( فارسى )
« . . . و فاخر به شاگردى او مفاخر شدى و كوشش كوشيار ( ظ گوشيار ) از مرتبهء او متقاصر آمدى . . . » ( مرزباننامه طبع كتابخانهء طهران 1317 . ص 198 ) . دره و فضلاى متأخر تا آنجا كه اطلاع دارم هيچيك از فاضلان و اديبان قرن حاضر درّهء نادره را به شيوايى عبارت ، يا استحكام جملهها يا بلاغت تعبير نستودهاند ، بلكه مؤلّف كتاب با همهء تبحّر و اطلاعى كه در فنون ادب عربى و فارسى داشته از تير ملامت احدى نرسته است ، و هر چند اين كتاب روزگارى در مدارس تدريس مىشده است ، ليكن چنان كه اشاره شد مطالعه و تدريس آن با شوق و رغبت توأم نبوده است . اغلاق نثر درّه و حشو تاريخ جهانگشا تا آنجا شهرت يافته است كه گذشته از تذكار فاضلان و ثبت چگونگى آن در متون ادبى ، داستاننويسان هم هرجا فرصت يافتهاند از تمسخر بمؤلّف و مؤلّف دريغ نفرمودهاند ، تا آنجا كه مترجم كتاب ( حاجى بابا ) نيز در مقام استهزا عبارت جهانگشا را مىآورد و مؤلّف تاريخ بيدارى مىنويسد : « اغلاقات منفور خاقانى و امثال او بود كه ميرزا مهدى خان و صاحب وصّاف را بتعسّفات بيهوده افكند ( تاريخ بيدارى ص 141 ) مرحوم بهار در سبكشناسى دربارهء مؤلف دره و تأليف او چنين نويسد : « ميرزا مهدى خان استرابادى منشى پيشگاه نادرى كه سرآمد منشيان آن دوره است با كمال قدرت قلم و ذوق طبيعى و پختگى عبارت و تتبع وافر باز نتوانسته است جلو طغيان قلم را بگيرد ( سبكشناسى ج 3 ص 311 ) و هم او نويسد : « . . غير از درهء نادره تأليف ميرزا مهدى خان كه بسيار متكلفانه و غير مفيد است . . . » و نيز مىنويسد : « ميرزا مهدى خان سه قسم منشآت دارد . 1 - بسيار پيچيده و متكلفانه و نامرغوب كه تقليد محض از موارد دشخوار و ناهنجار نثر جوينى و وصاف است ، بلكه در تمام وصاف شايد چهار پنج مورد بتوان بدست آورد كه به اين دشخوارى و تعسف و تكلف ، نثرى آورده باشد . . . » ( سبكشناسى ج 3 ص 312 )